Κυριακή, 8 Ιανουαρίου 2012

Μακεδονική Παράδοση: Διονυσιακά Δρώμενα Δωδεκαημέρου στη ΚΑΛΗΣ ΒΡΥΣΗΣ Δράμας

Από το βιβλίο του  Γ.Κ.Χατζόπουλου
" Η εμβρυακή Μορφή του Θεάτρου και η Λατρεία του Διόνυσου στη χώρα των Ηδώνων."

ΚΑΛΗ ΒΡΥΣΗ

Σύντομη ιστορία

Ο οικισμός της Καλής Βρύσης  βρίσκεται είκοσι δύο χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πόλης της Δράμας και επτά από την πόλη της Προσοτσάνης.

Είναι κτισμένος στις ΒΑ υπώρειες του Μενοικίου όρους.

Το αρχικό όνομα του οικισμού ήταν Γκόρνιτσα (από το σλαβικό ΝΑ GORE = προς τα πάνω).

Αρχικά αναγνωρίσθηκε ως Κοινότητα Γκορνίτσης, Β. Δ. 14-3- 1923 Φ.Ε.Κ. Α' 80(1923). Προήλθε από την Κοινότητα Καλλιθέας Ζίχνης (σημ. Καλλιθέας).
Μετονομάστηκε το 1927 σε Κοινότητα Καλής Βρύσης από τα πολλά νερά που έχει ο οικισμός (Δ. 1-4-1927, Φ.Ε.Κ. Α' 76/1927), τα οποία ξεκινούν από τις πλαγιές του Μενοικίου και διαποτίζουν τους αγρούς.

Οι κάτοικοι του οικισμού είναι στην πλειοψηφία τους γηγενείς τα τρία τέταρτα περίπου.

Υπάρχουν και πρόσφυγες από τον Πόντο, την Ανατολική Θράκη και την ενδοχώρα της Μ. Ασίας, οι οποίοι εγκατασταθήκανε σ' αυτόν μετά την τραγική Μικρασιατική καταστροφή.

Οι ελληνικές και λατινικές επιγραφές, που βρέθηκαν στην περιοχή, τα άφθονα νομίσματα (χρυσά, αργυρά, χάλκινα), τα οποία προέρχονται από τον οικισμό,
η παρουσία προϊστορικού οικισμού
καθώς και το ιερό του Διονύσου

-για αυτό γίνεται λόγος σ' άλλες σελίδες- δηλώνουν εύγλωττα ότι η περιοχή είχε συγκεντρώσει πολύ νωρίς το ενδιαφέρον των ανθρώπων, γι αυτό υπήρξε και θέατρο έντονων συγκρούσεων, όπως διαφαίνεται από τους πολλούς τάφους και τις επιτύμβιες στήλες .

Στην περιοχή αυτή οι κωμήτες Tasibasteni συνδέθηκαν στενά με τη λατρεία του θεού Διονύσου και τη λατρεία των νεκρών .

Οι κάτοικοι της Καλής Βρύσης διακρίνονται για τη βαθιά θρησκευτικότητά τους. Τούτο διαφαίνεται από την παρουσία ναών κα παρεκκλησίων, όπως του Αγίου Νικολάου, της Αγίας Μαρίνας, του Προφήτη Ηλία, του Αγίου Γεωργίου, της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, του Αγίου Βλασίου κ.ά.

Ο Αγιος Νικόλαος , ο οποίος κτίσθηκε πριν από το 1848 διαθέτει εξαιρετικής τέχνης ξυλόγλυπτο τέμπλο και Αγία Τράπεζα.

Η Αγία Μαρίνα, μονόχωρη εκκλησία, σύμφωνα με την επιγραφή που υπάρχει στη δυτική όψη, οικοδομήθηκε επί των ημερών του αοιδίμου Μητροπολίτου Δράμας Γερμανού του Γ' το 1883.

Κάηκε το 1914 και ανοικοδομήθηκε από τον αοίδιμο Μητροπολίτη Δράμας Αγαθάγγελο τον Μάγνητα.

Έντονη είναι η συμμετοχή των κατοίκων της Καλής Βρύσης στον Μακεδονικό Αγώνα. Ο Ιωάννης Μάρτζος διετέλεσε πρωτοπαλλήκαρο του Δούκα, οπλαρχηγού του Μακεδονικού αγώνα, ενώ στον αγώνα κατά των κομιτατζήδων διακρίθηκαν οι : Κάλλιας Βασίλειος, ΛιώκαςΔημήτριος, Λιώκας Ιωάννης κ.ά.
Οι Καληβρυσιώτες πλήρωσαν ακριβά τη συμμετοχή τους στον Μακεδονικό Αγώνα και την ελληνικότητά τους κατά τη βουλγαρική κατοχή του 1941-1944.


Κύρια ασχολία των κατοίκων η καπνοκαλλιέργεια και η σιτοκαλλιέργεια.


Τα  Διονυσιακά δρώμενα του Δωδεκαημέρου.
Σας παραθέτω ένα σπάνιο Ντοκουμέντο απο το 1965!.





Κάθε χρόνο, 6-8 Ιανουαρίου, τελούνται στον οικισμό εκδηλώσεις με την ονομασία «Μπαμπούγερα».

Κατά το χρονικό διάστημα από 6 μέχρι 8 Ιανουαρίου οι κάτοικοι της Καλής Βρύσης ποιος ξέρει πόσα χρόνια και από πότε τελούν μέχρι σήμερα και με αμείωτο ενδιαφέρον  τα δρώμενά τους, τα οποία αρέσκονται να αποκαλούν «Μπαμπούγερα» και όχι Μπαμπούγερους, όπως έχει καταγραφεί επιστημονικά το δρώμενο.

Γύρω στο απόγευμα της 6ης Ιανουαρίου, αφού πρώτα προετοιμαστούν κατάλληλα σε κάποιους χώρους, που συνήθως είναι τα σπίτια τους, οι Μπαμπούγεροι, ορμητικοί και υπερκινητικοί, ξεχύνονται στους δρόμους τους στενούς και πλακόστρωτους της Καλής Βρύσης.

Και αυτή η υπερκινητικότητά τους χαρακτηρίζεται εύλογα από μια διαχρονικότητα που μας οδηγεί αβίαστα στους πιστούς οπαδούς του θεού της χαράς, της διασκέδασης, του οίνου, της αμπέλου και γενικά της βλάστησης.

Στο κεφάλι φέρουν μιαν ιδιόμορφη μάσκα, κατασκευασμένη από χοντρό υφασμένο και λευκού χρώματος ύφασμα που στα δύο άνω άκρα της φέρει ομοιώματα κεράτων, τα οποία φιλοξενούν στην κορυφή τους θυσανωτή προβιά από μαύρη κατσίκα ή πρόβατο.

Η μάσκα συμπληρώνεται με άλλα κομμάτια προβιάς, τα οποία αποτυπώνουν τα φρύδια και το μουστάκι, που φροντίζουν να είναι ευτραφές. Την οδοντοστοιχία του προσωπείου συμπληρώνουν δύο σειρές από εννιά φασόλια και σκόρδα. Κύριο φόρεμά τους είναι το λευκό ποδήρες εσώρουχο και η γούνα.

Στην πλάτη σχηματίζεται ήβος με την προσθήκη ρακών ή και μικρού προσκεφάλου . Την όλη αμφίεση συμπληρώνουν κουδούνια μεταλλικά δεμένα με επιμέλεια στη μέση.

Ένα μεγάλο κουδούνι, που το ονομάζουν μ π α τ ά λ ι δένεται στο μπροστινό μέρος της ζώνης και φτάνει λίγο κάτω από τα γεννητικά όργανα.
Σ' όλη τη διάρκεια της περιπλάνησής τους στα πλακόστρωτα στενοσόκακα οι Μπαμπούγεροι προβαίνουν σε τέτοιες κινήσεις, ώστε να προκαλείται εκκωφαντικός θόρυβος από την ήχηση των κουδουνιών.

Στο σημείο αυτό θα παραθέσουμε περιγραφή κάποιας συμβολικής κίνησης των Μπαμπούγερων. Κινούνται με ελαφρά κλίση του σώματος προς τα οπίσω, ώστε να κάμπτονται τα γόνατα.

Όσο γίνονται αυτές οι κινήσεις το μ π α τ ά λ ι κινείται έτσι, ώστε να υποδηλώνεται προσπάθεια για γενετήσια πράξη.

Προφανώς το μπατάλι στο δρώμενο της Καλής Βρύσης αντικατέστησε το φαλλό, σύμβολο αναγκαίο, κατά την τέλεση των διονυσιακών εορτών, ιδιαίτερα των φαλληφορίων ή φαλλαγωνίων .

Θα ήθελα ακόμη με την αναφορά στην παρουσία των κουδουνιών, τα οποία συμπληρώνουν τη σκευή των Μπαμπούγερων, να σημειώσω τα ακόλουθα :
Δύο από τα χαρακτηριστικά επίθετα, δηλωτικά των ιδιοτήτων, που συνοδεύουν το θεό Διόνυσο είναι και τα Εριβόας και Βρόμιος.

Προφανώς οι κάτοικοι της Καλής Βρύσης, «τα αγγόνια του Βάκχου», όπως αυτοαποκαλούνται καυχώμενοι, έκριναν ότι δεν ήταν αρκετές οι κραυγές των Μπαμπούγερων για να επιβεβαιώσουν την αλήθεια των δύο πιο πάνω επιθέτων του θεού τους, που τόσο λάτρεψαν κατά τον 3ο π.Χ. αιώνα, απόδειξη η αποκάλυψη ιερού λατρείας του, αλλά προσθέσανε και τα μεταλλικά κουδούνια με το θορυβώδη, εκκωφαντικό και διαπεραστικό τους ήχο, που συμβάλλει στην πρόκληση ιερής μανίας, τόσο προσφιλούς στο θεό Διόνυσο.

Οι Μπαμπούγεροι βρίσκονται σε διαρκή κίνηση. Δεν αφήνουν χώρο, τον οποίο να μην επισκέπτονται. Πέρα από την πλατεία του χωριού και τα καφενεία, δε διστάζουν να μπουν και στους αύλειους χώρους, όπου αναζητούν τους ενοίκους για να τους χτυπήσουν στην πλάτη ή σ' όποιο άλλο μέρος του σώματος μπορούν με το γεμάτο στάχτη σακκουλάκι τους.

Παράλληλα επιχειρούν να συλλάβουν και αιχμαλώτους τους, όσους μπορούν βέβαια. Η καταδίωξη είναι συνεχής και ο σκοπός της η εικονική λήψη δώρου.

Ευθύς ως το πάρουν, τους απελευθερώνουν για να στραφούν στην καταδίωξη άλλου θύματος.

Μας προξένησε ιδιαίτερη εντύπωση, κατά την έρευνά μας κατά τα έτη 1968-1972, η προσθήκη στο δρώμενο του σάκκου με τη στάχτη.

Εύλογα κίνησε την περιέργειά μας, γιατί ήταν κάτι που δεν «έδενε» με το όλο δρώμενο.
Αναζητήσαμε την εξήγηση.

Και αυτή μας ήρθε από την αφήγηση του αείμνηστου γέροντα Μάρτζιου :

«Το σακκούλι με τη στάχτη το επινοήσανε οι προπάπποι μας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Ήταν τότε που οι φοροεισπράκτορες έρχονταν στο χωριό και με απάνθρωπο τρόπο τους έπαιρναν φόρο.
Ήταν τόσο σκληροί, ώστε τους ξεγύμνωναν τέτοιες ημέρες. Κι εκείνοι για να τους εκδικηθούνε βρήκανε αυτόν τον τρόπο με τη στάχτη . Κι έτσι γλυτώνανε».

Ευφυές λοιπόν τέχνασμα των κατοίκων της Καλής Βρύσης για να εκδικηθούν τους καρπωτές του τίμιου ιδρώτα τους κάτω από το μανδύα του αθώου και καθιερωμένου για εκατονταετηρίδες δρωμένου, που με τη ρωμαλεότητά του και τον ψυχαγωγικό του χαρακτήρα είχε κερδίσει όχι μόνο την ανεκτικότητα, αλλά και το σεβασμό του στυγνού κατακτητή.

Αλλά και για την απαίτηση των Μπαμπούγερων για προσφορά δώρων  εκ μέρους των συλλαμβανομένων ως αιχμαλώτων πρόθυμα μας έδωσε την εξήγηση ο γέροντας Μάρτζιος :
«Τα Μπαμπούγερα ζητάνε δώρα από τους αιχμαλώτους τους για να πάρουν πίσω όσα είχαν αρπάξει οι φοροεισπράκτορες από τους προπάππους μας».
Η περιπλάνηση στους δρόμους και στις αυλές των σύγχρονων σατύρο.3ν θα συνεχισθεί μέχρι να νυχτώσει.
Οι τριήμερες εκδηλώσεις στην Καλή Βρύση κορυφώνονται με την παρωδία γάμου. Βέβαια και την ημέρα αυτή η παρουσία των Μπαμπούγερων είναι εντυπωσιακή, θορυβώδεις και υπερκινητικοί παρίστανται σ' όλες τις φάσεις του εικονικού γάμου .

Σε γενικές γραμμές ο εικονικός γάμος ακολουθεί το τυπικό τοι παραδοσιακού γάμου.

Ντύσιμο του γαμπρού, της νύφης, εικονικός ιερέας, παρωδιακή τέλεση του μυστηρίου στην πλατεία του χωριού με κωμικές συμβουλές και ευχές  από τον ιερέα και τους παρακολουθούντες το «μυστήριο».
Βέβαια δε λείπουν τα προικιά της νύφης φορτωμένα σε καλοστολισμένο άλογο να τα συνοδεύουν ο συγγενείς των «νεονύμφων».
Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημάνουμε ότι το ρόλο της νύφης υποδύεται άνδρας .
Τούτο το επέβαλε ο συντηρητικός ρόλος της γυναίκας, αλλά και η μορφή του δρωμένου, η οποία κυριαρχείται από το κωμικό στοιχείο. Η μεταμφίεση λοιπόν του άνδρα σε γυναίκα ασφαλώς ενισχύει την κωμικότητα του δρωμένου, τόσο αναγκαία για την πιστή λατρεία ενός θεού ταυτισμένου με την ψυχαγωγία και τη χαρά της ζωής.

Δεν υπάρχουν σχόλια: